«Ορκισμένη παρθένα»- μικρό αφιέρωμα στην ταινία

 

ορκισμένη παρθεναΑυτή είναι μια συγκλονιστική ταινία που μας έρχεται από μια γειτονική περιοχή. Η παραγωγή είναι Ιταλική αλλά τα σημαντικά διαδραματίζονται στην Αλβανία και τα γυρίσματα έχουν γίνει στα βουνά του Κοσυφοπέδιου. Η ταινία φέρνει στο φως ένα παράδοξο όσο και τρομακτικό από μια άποψη έθιμο: Ένα κορίτσι που μεγαλώνει στα ορεινά χωριά της Αλβανίας και υφίσταται την άγρια καταπίεση που επιβάλλεται σε όλες τις γυναίκες αποφασίζει να διαλέξει το ρόλο της ορκισμένης παρθένας. Τι ακριβώς είναι αυτό; Επιλέγει να μεταμορφωθεί σε αγόρι και να ζήσει πλέον ως άντρας την υπόλοιπη ζωή της παίρνοντας τα «προνόμια» των αρσενικών. Το τίμημα είναι ότι ορκίζεται απόλυτη αγνότητα, δεσμεύεται ότι θα περάσει όλη την υπόλοιπη ζωή της χωρίς καμία ερωτική επαφή. Έτσι, η Χάνα, η πρωταγωνίστρια του φιλμ γίνεται Μαρκ, και ζει πλέον σαν άντρας. Κάποτε όμως αποφασίζει να φύγει από την Αλβανία και να επισκεφτεί μια φίλη της στην Ιταλία, ένα κορίτσι που μεγάλωσαν μαζί.

Το ταξίδι αυτό θα αλλάξει φυσικά τη ζωή της Χάνα/Μαρκ. Το πλάσμα αυτό που έζησε ως τότε αγνοώντας ηθελημένα τα χαρακτηριστικά του φύλου της θα έρθει αντιμέτωπο με έναν τελείως διαφορετικό πολιτισμό που στα δικά της μάτια μοιάζει με έναν χαμένο ως τότε παράδεισο. Διστακτικά και αβέβαια θα αρχίσει να συνειδητοποιεί ποια είναι, το σώμα που της ανήκει και τελικά τη ζωή που της ανήκει.

Αν δεν είναι η καλύτερη ταινία της χρονιάς είναι σίγουρα μια από τις πιο συγκλονιστικές. Όσο άγριες και υποβλητικές είναι οι σκηνές στα χιονισμένα βουνά, τόσο φορτισμένες συγκινησιακά είναι εκείνες στην ιταλική πόλη και ειδικά στο κολυμβητήριο όπου η Χάνα αφήνεται επιτέλους να γνωρίσει το σώμα της. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ καταλληλότερη ερμηνεία από εκείνη της Άλμπα Ρορβάκερ αλλά και η σκηνοθεσία της πρωτοεμφανιζόμενης ουσιαστικά Λάουρα Μπισπούρι είναι άψογη. Κι αφού το θέμα υπερβαίνει τα όρια ενός απλού φιλμ παραθέτω κάποια στοιχεία από την εταιρεία διανομής που πιστεύω ότι θα βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει πιο εύκολα ως θεατής πλέον την αξία αυτής της ταινίας.

Γρηγόρης Παπαδογιάννης

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ

Ορκισμένες παρθένες

Το δικαίωμα για μια γυναίκα να δηλωθεί ως άντρας, να συμπεριφέρεται σαν άντρας και να αποκτήσει όλα τα δικαιώματα του άντρα, όπως ορίζει το έθιμο του Κανούν αποκλειστικά για τους άντρες, είναι αναγνωρισμένο. Υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό το φαινόμενο έχει αρχίσει εδώ και τουλάχιστον 200 χρόνια. Υπάρχουν ακόμα λίγες περιπτώσεις ακόμη σήμερα: περίπου 100 περιπτώσεις στο Κοσσυφοπέδιο και στις περιοχές κοντά στο Αλβανικά σύνορα. Το φαινόμενο αυτό στο παρελθόν υπήρχε επίσης στη Σερβία, στο Μαυροβούνιο και στη Βοσνία. Υποτίθεται ότι η γυναίκα είναι παρθένα, και, κατά συνέπεια, η αλλαγή αυτή γίνεται ώστε να φθάσει στη σεξουαλική ωριμότητά της. Απαιτείται πλήρη αποχή από τη σεξουαλική ζωή, ένας βασικός λόγος για τον οποίον αυτές οι γυναίκες («burrnesh») έχουν ορκιστεί παρθένες («virgjinat e bitume»). Αυτές οι γυναίκες ντύνονται σαν άνδρες, καθώς τα αντρικά ρούχα θεωρούνται ως ένα στοιχείο που νομιμοποιεί τον όρκο αλλαγής που δίνουν, ενώ παραδοσιακά γίνεται μια τελετή από 12 άνδρες του χωριού της γυναίκας. Μετά την ορκωμοσία, η παρθένος έχει καθημερινά ανδρική συμπεριφορά. Παίρνει το όνομα ενός άντρα, έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει όπλο, καπνίζει και να πίνει με τους άντρες σε χώρους όπου δεν επιτρέπονται οι γυναίκες. Επίσης αποκτά το δικαίωμα να πωλήσει, να αγοράσει και διαχειριστεί την περιουσία της και μπορεί ακόμη και να λάβει μέρος στον πόλεμο ή σε βεντέτες μεταξύ των φυλών. Έχει ίσα δικαιώματα με τους άντρες, αλλά ποτέ δεν μπορεί να παντρευτεί ή να έχει σχέσεις με κανέναν από τα δύο φύλα.

Κανούν

Ο Κανούν είναι το πιο σημαντικό δίκαιο – νόμος όλων των παραδόσεων των αλβανικών φυλών. Για αιώνες ο Κανούν έχει ρύθμιζε την κοινωνική ζωή στην Αλβανία, ιδίως στις απομακρυσμένες βόρειες περιοχές (και στο Κοσσυφοπέδιο, στην ΠΓΔΜ και στο Μαυροβούνιο). Το δίκαιο αυτό ασχολείται τόσο με αστικές όσο και με ποινικές υποθέσεις και ρυθμίζει διάφορες πτυχές της ζωής: οικογένεια, γάμο, συμφωνίες, εργασία, περιουσία, εγκλήματα για την τιμή, και αποζημίωση για τις ζημιές. Σύμφωνα με τον Κανούν, η βεντέτα που σχετίζεται με την απόλυτη αφοσίωση μεταξύ των μελών της οικογένειας, είναι βασικό χαρακτηριστικό ενός Αλβανού «έντιμου ανθρώπου». Ο Κανούν είναι κατηγορηματικός: «Σύμφωνα με τον νόμο, σε διαφορετική περίπτωση, ο άνθρωπος αυτός θεωρείται νεκρός». Επιπλέον, «δεν μπορεί να αντικατασταθεί το αίμα με πρόστιμο και η τιμή δεν μπορεί να αποκατασταθεί, ακόμη, και με χρηματική αποζημίωση». Επιπλέον, «αν ο άντρας κάνει έκκληση για δικαιοσύνη τότε παίρνει τον νόμο στα χέρια του». Η αίσθηση της οικογένειας είναι πολύ ισχυρή, ένα οικογενειακό σύστημα πατριαρχικού τύπου κυριαρχεί στον Κανούν: μια μεγάλη οικογένεια με τον πρωτότοκο γιο ως επικεφαλής. Παραδοσιακά, η ζωή της γυναίκας εξαρτάται από τους άντρες. Ο Κανούν αναφέρεται στις γυναίκες ως «ένα ον, κατασκευασμένο για να αντέξει το οικογενειακό βάρος και την εργασία». Οι γυναίκες έχουν ελάχιστη ισχύ στην λήψη αποφάσεων και δύναμη. Δεν μπορούν να έχουν περιουσία, και δεν συμμετέχουν στις βεντέτες.

 ΣΚΗΝΟΘΕΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Η ταινία είναι εμπνευσμένη από το ομώνυμο βιβλίο του Ελβίρα Nτόουνς. Πάλεψα για να κάνω αυτήν την ταινία, ωθούμενη από μια μεγάλη αγάπη για τον χαρακτήρα της Χάνα / Mαρκ, και από το αίσθημα της ευθύνης για την Ιστορία, κυρίως γι’ αυτό που αισθάνθηκα σχετικά με τη γυναικεία ελευθερία και τον κόσμο. Από την αρχή, ήμουν συνεπαρμένη από την ιστορία και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της ηρωίδας, το κοινωνικό θέμα που πραγματεύεται και ειδικά για την απομονωμένη γεωγραφική της θέση. Ωστόσο, ήμουν σίγουρος ότι όλο αυτό θα μπορούσε να αγγίξει πολύ ευρύτερα και παγκόσμια θέματα. Η Ορκισμένη παρθένα αγγίζει μερικές πτυχές του αλβανικού πολιτισμού, ιδίως εκείνων της ζωής του χωριού στα απομακρυσμένα βόρεια βουνά: ο Κανούν είναι ο παραδοσιακός νόμος του αίματος, για την τιμή, την εκδίκηση, τους ρόλους των γυναικών, την οικογένεια, τις φυλές. Όλα αυτά τα θέματα έχουν σπάνια μεταφερθεί στον κινηματογράφο και γι’ αυτό το επέλεξα ως ένα σύμβολο της γενικότερης κατάστασης.

Παγωμένο σώμα

Αυτή είναι μια ταινία για το σώμα, το παγωμένο σώμα. Ένα σώμα που δεν μπορεί να είναι ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό. Η ιταλική πτυχή του χαρακτήρα μου ήταν πάντα για μένα μια αργή και προοδευτική απόψυξη του σώματός μου. Ο Mαρκ φοβάται, αλλά και έχει περιέργεια. Ψάχνει, πειραματίζεται, ανοίγεται και στη συνέχεια κλείνεται και πάλι. Τότε, τέλος, ο ίδιος ελευθερώνει τον εαυτό του σιγά-σιγά. Αλλά αυτό που είναι σημαντικό για μένα είναι ότι στο τέλος της ταινίας, ο Mαρκ δεν είναι μόνο Χάνα και πάλι, αλλά περιλαμβάνει και τις δύο πλευρές του εαυτού του. Στην τελική σκηνή στο μπαρ, θα μπορούσα να είχα βάλει την Χάνα να φορά ψηλά τακούνια ή μια φούστα, αλλά θα φαινόταν ψεύτικο. Δεν θα ήθελα να είχα την αίσθηση ότι προδίδει τον Mαρκ. Ήθελα να εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τον Mαρκ, αλλά επίσης να δουν και κάποια διακριτικά φυσικά ίχνη του ταξιδιού που έχει κάνει.

 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΡΙΑΣ

H Λάουρα Μπισπούρι, πήρε πτυχίο κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης και στη συνέχεια επιλέχθηκε για να παρακολουθήσει τη Σχολή Σκηνοθεσίας και Παραγωγής Fandango Lab Workshop. Η μικρού μήκους ταινία της Passing Time κέρδισε το βραβείο David Donatello (τα «ιταλικά Όσκαρ») Καλύτερης Μικρού Μήκους Ταινίας του 2010. Η μικρού μήκους ταινία της Biondina βραβεύτηκε το 2011 με το Βραβείο των Ιταλών κριτικών κινηματογράφου, το Nastro d’ Argento, ως «ανερχόμενο ταλέντο της χρονιάς». Η ταινία Ορκισμένη παρθένα είναι η πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Λάουρα Μπισπούρι

Σενάριο: Φραντσέσκα Μανιέρι, Λάουρα Μπισπούρι (βασισμένο στο μυθιστόρημα «Ορκισμένη παρθένα» της Ελβίρα Ντόουνς)

Φωτογραφία: Βλάντα Ράντοβιτς

Μοντάζ: Καρλότα Κριστιάνι, Τζάκοπο Κουάντρι

Μουσική: Νάντο Ντι Κόσιμο

Παίζουν οι: Άλμπα Ρορβάκερ, Φλόνια Κοντέλι, Λαρς Έιντινγκερ, Λούαν Τζάχα, Μπρούνο Σλάκου, Ίλιρε Σελάι

Παραγωγοί: Μάρτα Ντοντσέλι, Γκρεγκόριο Παονέζα, Μαουρίτσιο Τότι, Αλεσάντρο Ουζάι, Νταν Βέσλερ, Μίκαελ Βέμπερ, Βιόλα Φίγκεν, Σαμπίνα Κόντρα, Ρόμπερτ Μπούντινα

Χώρα Παραγωγής: Ιταλία, Ελβετία, Γερμανία, Αλβανία, Κόσοβο, Γαλλία

Έτος Παραγωγής: 2015

Διάρκεια: 84 λεπτά

Διανομή: ΑΜΑ Films

Advertisements