Το φάντασμα του επιθεωρητή Κάλαχαν

(Μερικές σκέψεις με αφορμή την ταινία: Αναχώρηση για Παρίσι 15:17)

15-17-to-paris.jpgΗ υπόθεση πρώτα: Τρεις νεαροί αμερικανοί κομάντο που έχουν πάει διακοπές στην Ευρώπη βρίσκονται εντελώς τυχαία αντιμέτωποι με έναν τρομοκράτη μέσα σε ένα τρένο που ταξιδεύει για το Παρίσι. Και τον εξολοθρεύουν.

Αυτό είναι το στόρι. Ε και; Είναι η πρώτη ερώτηση που έρχεται στη σκέψη σου. Για ποιο ακριβώς λόγο θα πρέπει να γίνει αυτό το γεγονός ταινία; Για να τιμήσει τον ηρωισμό των αμερικανών κομάντο είναι η απάντηση. Και γιατί δεν τους έκαναν μια τελετή, μια παρέλαση, ένα μνημείο. Γιατί θα έπρεπε σε ένα κόσμο γεμάτο τρομοκράτες, γεμάτο αθλιότητες, φονικά, μακελειά, και εντάξει και πολλούς ήρωες (που δεν είναι καν κομάντο), γιατί θα έπρεπε να γίνει αυτό ακριβώς το γεγονός ταινία; Ας μην είμαστε προκατειλημμένοι. Ακόμη κι αυτό το απλό γεγονός θα μπορούσε να γίνει μια καλή ταινία. Αν είχες την φαντασία, την ευαισθησία, την επινοητικότητα να του προσθέσεις διάφορα πράγματα. Αυτά που κάνουν πετυχημένη μια ταινία. Αλλά το ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί θα έπρεπε να γίνει μόνο αυτό το συγκεκριμένο γεγονός ταινία. Αυτό είναι το πραγματικό… δράμα. Ότι όλη η κατασκευή έχει ένα και μόνο σκοπό. Να φτάσουμε στο τρένο και να τους δούμε να εξολοθρεύουν τον τρομοκράτη. (συγνώμη για το spoiler αλλά όσοι θέλουν συνειδητά να δουν αυτή την ταινία θα πάνε έτσι κι αλλιώς οι υπόλοιποι απλώς μην πάτε).

Ποια ήταν η τελευταία καλή ταινία του Κλιντ Ίστγουντ; Θα πρέπει να πάμε πίσω στο Million Dollar Baby (2004). Για πραγματικά μεγάλη ταινία θα πρέπει να πάμε ακόμη πιο πίσω, στους «Ασυγχώρητους», το 1992 και για το αριστούργημα δεν χρειάζεται πολλή σκέψη: Bird (1988). Φτάνουμε δηλαδή τριάντα χρόνια πίσω όταν ο Ίστγουντ ήταν 58 ετών. Παίζει κι αυτό το ρόλο του, τι να κάνουμε. Είμαι ο τελευταίος που θα έβαζε την ηλικία ως απόλυτο κριτήριο για την επιδεξιότητα ενός σκηνοθέτη αλλά τα χρόνια περνάνε και ελάχιστοι μπορούν να καυχηθούν ότι βρέθηκαν στην ακμή της καριέρας τους στα  88. Απλώς δεν γίνεται. Οπότε έχουμε ήδη μια καλή δικαιολογία γι’ αυτό το εντελώς άχρηστο έως και επιζήμιο φιλμ που παρουσιάστηκε στη μεγάλη οθόνη (ενώ ένα σωρό διαμαντάκια σε κάθε γωνιά του κόσμου μένουν στα αζήτητα).

Είναι εύκολο βέβαια να κάνεις κριτική σε ένα κατασκεύασμα που δεν έχει καν τα απαραίτητα εφόδια για να χαρακτηριστεί κανονική ταινία. Με ποια έννοια; Συνήθως όταν μιλάμε για μια ταινία βασισμένη στη ζωή, βασισμένη σε πραγματική ιστορία, με στοιχεία ντοκιμαντέρ και όλα αυτά έχουμε ένα πραγματικό (ή περίπου) περιστατικό όπου τους πραγματικούς «ήρωες» τους υποδύονται ηθοποιοί. Εδώ έχουμε τους πραγματικούς «ήρωες» να υποδύονται τους ηθοποιούς. Πολύ κακή ιδέα. Γιατί η ταινία δεν αποκτά ούτε κάτι από την αλήθεια των πραγματικών ηρώων ούτε οι κατά συνθήκην ηθοποιοί προσθέτουν κάτι στην αληθοφάνεια –βασικό χαρακτηριστικό της κινηματογραφικής αφήγησης όταν μιλάμε για ρεαλιστικό σινεμά.

Δικαιολογείται ο κατήφορος μόνο από την ηλικία; Στην πραγματικότητα τα δυο κορυφαία έργα του Ίστγουντ που προανέφερα και η «Αναχώρηση για Παρίσι 15:17  που έπιασε …πάτο έχουν ως κοινό στοιχείο την ίδια αγάπη για την Αμερική ό,τι κι αν αυτό σημαίνει στο μυαλό του σκηνοθέτη. Κομμάτι της αμερικανικής ψυχής η αγαπημένη του τζαζ, εντελώς αμερικανική είναι η μυθολογία του γουέστερν έστω και μπολιασμένη από την μεγαλοφυία του Σέρτζιο Λεόνε (που καθόρισε άλλωστε την καριέρα του Ίστγουντ ως ηθοποιού) πιο αμερικανικό από την ίδια την αμερική είναι το χόλιγουντ που στοιχειώνει την άλλη του μεγάλη ταινία (Λευκός κυνηγός, Μαύρη καρδιά) αμερικανικός είναι και ο (υπό)κοσμος του μποξ στο Million Dollar Baby. Απλώς με το πέρασμα του χρόνου, η επιδεξιότητα στην διαχείριση των θεμάτων του αλλά και αρκετή από την ευαισθησία που διακρίνει τα σημαντικά του έργα έχουν πεταχτεί στο κενό ως περιττά για να συνεχίσει να κρατιέται σε χαμηλές έστω πτήσεις η φιλμογραφία του. Κράτησε ως φαίνεται τα βασικά. Και παραμένει ως μεδούλι σε όλα αυτά η αμερικανική ψυχή που η απλοϊκή πλέον σκηνοθετική του σκέψη την ιεωρεί απαραιτήτως προφυλαγμένη με το συρματόπλεγμα του πατριωτισμού. Δεν αντέχω στον πειρασμό να μην σκεφτώ όμως ότι κατά βάθος ο Ίστγουντ πάντα έκρυβε έναν Κάλαχαν στο βάθος του μυαλού του και της περσόνας του γενικότερα. Έτσι νομίζω ότι διαβάζει κάποιος καλύτερα την όλη υπόθεση. Καταλαβαίνει και γιατί θα πρέπει να τιμηθούν οι τρεις νεαροί και ακόμη περισσότερο γιατί θα έπρεπε να τους αφιερώσει μια ολόκληρη ταινία.

Δεν ξέρω αν όλα αυτά είναι λίγο αστεία. Εκείνο που δεν είναι καθόλου αστείο παραμένει το ζήτημα, ότι τέτοια φιλμ χαϊδεύουν τ’ αυτιά των υπέρμαχων της οπλοκατοχής. Τι είπε πρόσφατα ο κλόουν που παριστάνει τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών; Ότι μόνο τα όπλα μπορούν να σε προφυλάξουν από τα όπλα. Αυτή είναι η μανιέρα τους. Η μανιέρα και το όνειρο κάθε στρατόλαγνου. Αυτή είναι και η καλύτερη υπεράσπιση της κτηνωδίας που συνεχίζεται με αιτία (και) την ασύδοτη οπλοκατοχή στις ΗΠΑ και αλλού. Με ένα όπλο αντιμετωπίζουμε το όπλο του απέναντι. Κι αν δεν έχει τόσο το χειρότερο γι’ αυτόν. Go Ahead Make My Day ακούω τον Κάλαχαν να γρυλίζει, έτοιμος να θάψει τον κακό. Αν το καλοσκεφτείς εδώ βρίσκεται η πεμπτουσία του κάθε οπλοφόρου που κοιμάται πατριώτης και ξυπνάει δολοφόνος. Και η ηρωική πράξη του τρένου με όπλα εξασφαλίζεται. Ωραία λοιπόν. Να αφήσουμε τους τρομοκράτες ελεύθερους να αλωνίζουν; Με τίποτε. Αρκεί να καταλάβουμε κάποτε (λέμε τώρα) ποιοι είναι οι πραγματικοί τρομοκράτες που οπλίζουν (κυριολεκτικά και μεταφορικά) τους τρομοκράτες. Αλλά αυτό πρέπει να μας διαφεύγει πάντα. Έχουμε άλλα πράγματα στο μυαλό μας. Φροντίζουν άλλοι να είναι πάντα παρα-γεμισμένο. Με ανούσιες εικόνες, παραπλανητικά συνθήματα, «ηρωικές» ταινίες και άλλα τέτοια. Και όλα πάνε καλά για τις πολυεθνικές, τους κλόουν που κάνουν τη βρωμοδουλειά και τον παροιμιώδη μέσο ανθρωπάκο που του τα παίρνουν όλα και τον αφήνουν με το όπλο στο χέρι. Λυπάμαι για τα χρόνια που περνάνε, για τους ανθρώπους που παραγερνώντας ανακαλύπτουν τον χειρότερό τους εαυτό (έχουμε δει διάφορους τελευταία, είναι τρέντι) αλλά δεν λυπάμαι αναδρομικά που πρόλαβα να δω μερικά αριστουργήματα όπως το Bird επειδή ο δημιουργός τους έπαθε πατριωτιλίκι . Η Αμερική είναι τα πάντα. Διαλέγεις και παίρνεις.

Γρηγόρης Παπαδογιάννης

Advertisements